Maar eerst gaan we naar Paramaribo

In Paramaribo, in een wat onooglijk perkje. staat sinds 1963 het Kwakoe beeld: een mooie, goed gevormde, gespierde, naakte man in korte broek. Boven zijn hoofd houdt hij een rechte onderarm, de andere rechte onderarm houdt hij voor z’n middel. Om beide polsen zit een ijzeren ring, waaraan een korte ketting, die dus verbroken is. En zo verwijst het beeld naar Keti Koti, toen er honderd jaar eerder officieel een einde kwam aan de slavernij in 1863, die tot dan door het Nederlands bewind gehandhaafd werd, met name op de plantages, hoewel de arbeiders op die plantages nog 10 jaar horig bleven aan hun oude eigenaren. In Paramaribo woonden indertijd al vele, vrij gemaakte slaven, terwijl de Marrons, ofwel de zogenaamde bosnegers – zij die in de loop tijden hun slavernij wisten te ontvluchten – hun vrijheid definitief konden vieren.

Het Kwakoe beeld uit 1963 kwam er dankzij een comité van dames o.l.v. mevrouw Breeveld-Silos ofwel Comité Vrijheidsbeeld, die het beeld lieten maken door de beeldhouwer Jozef Klas en hun beeld vernoemde naar Kwakoe, want de bevrijding in 1863 viel op een woensdag, en dat is de naam die de Ashanti van Ghana aan die midweekse dag geven. Wellicht wisten de dames niet dat de Ashanti vele, in oorlogen buitgemaakte slaven aan de Nederlandse handelaren leverden en zochten ze simpelweg een mooie, Afrikaanse naam.

De naaktheid van Kwakoe

Inmiddels, sinds begin dit jaar, 163 jaar na de officiële afschaffing van de slavernij wordt er getwist over het Anton de Kom beeld dat sinds 20 jaar ofwel 2006 de weidse trappen van het enorme gelijknamige plein siert en een eerbetoon brengt aan de man, die zijn geknechte Surinaamse volk als ombudsman terzijde staat, begin 1933 honderden mensen op zijn erf krijgt, maar al snel in de cel belandt om vervolgens na drie maanden door Nederland uit zijn land wordt geschopt. Hij belandt met vrouw en kinderen (?) in Den Haag, vindt er geen werk en maakt in 1933 zijn befaamde boek af: Wij slaven van Suriname, dat in de loop der tijd, tot heden, nationaal en nternationaal een grootse bestseller wordt. In de oorlog komt hij als communist bij het verzet en sterft tenslotte in 1945 als gevangene in een Duits concentratiekamp.

En nu, in 2026, vragen Surinamers en politici zich af of de beeltenis van De Kom met zijn blote bovenlichaam hem geen eer maar disrespect aan doet, want zeggen zij: het door Jikke van Loon, in opdracht van gemeente en stadsdeel gemaakte beeld is, te naakt, het verwijst naar slavernij toen de mannen op de plantages geen kleren mochten dragen en bijvoorbeeld Paramaribo niet in mochten als ze geen schoenen droegen. Jikke dacht aan grote, persoonlijke kracht en los komen van, aan ontworteling en vrijheid. Maar in 2006 toen het beeld onthuld werd, stond er een clubje mensen op die allerlei kleren hadden meegebracht om de naaktheid van Anton te verbergen. En dat deden ze, zich niets aantrekkend van de organisatie die hen smeekte daarmee op te houden. Uiteindelijk wonnen de verhullers. Anton bleef bedekt tot het einde van het feest en ook daarna hield de tegenpartij vol, tot ze zich uiteindelijk gewonnen gaf, maar nog altijd wordt het beeld soms weer aangekleed, zoals naar verluidt ook met Kwakoe in Paramaribo gebeurt.

Over hoe verder wordt nu op allerlei nivo’s beraadslaagt. Wethouder Touria Meliani sprak al begin dit jaar – vanwege binnen komende – over de mogelijkheid van een nieuw beeld en kunstenares Jikke kan daarmee akkoord gaan. Er kwam ook een brief van Elvira Sweet, toenmalig stadsdeel voorzitter, die schreef dat zij zich bij de keuze voor Jikke’s beeld had neergelegd, maar liever toch gezien had, dat Anton de Kom was afgebeeld als de keurige, in pak gestoken man met aktetas en hoed, zoals velen (!) zich Anton herinnerden.

En zo werd afgelopen vrijdagmiddag 3 juli door kunstenaars, bewoners en andere kunst betrokkenen vergaderd in de OBA van de Poort. Hoe nu verder? Uitsluitsel kwam er niet, maar de woordvoerder van Black Archives bleef volhardend: men moet hen, die een naakte De Kom willen vervangen, tegemoet komen.

Onderstaand: een van de 4 keuzes bij het aanwijzen van het gewenste De Kom monument.